Kidney Transplant Cost in India – Expenses, Process, and Best Hospitals When it comes to people with end-stage renal disease (ESRD), kidney transplants are preferable to dialysis as a treatment to save their lives. In this blog we will cover every aspect of Kidney Transplant Cost in India, including the procedure, expenses, cost-influencing factors, and accessible financial aid options. We will also talk about the differences between dialysis and a kidney transplant, looking at their prices and long-term benefits. What is a Kidney Transplant? A kidney transplant is a medical procedure in which a healthy kidney from a donor is used to replace a damaged or non-functioning kidney. Patients with chronic kidney failure or end-stage renal disease (ESRD) are advised to have the surgery. By lowering reliance on dialysis, a successful transplant can greatly improve the patient’s quality of life. → Why is a Kidney Transplant Needed? When the kidneys can’t filter waste and extra fluids out of the blood as well as they used to, a replacement is needed. These are the main reasons why kidneys fail: Chronic Kidney Disease (CKD): It is a disease that gets worse over time and makes the kidneys less effective. Diabetes Mellitus: Having high blood sugar can hurt your kidneys over time. Hypertension, or high blood pressure: It can hurt the kidney veins if it lasts for a long time. Polycystic Kidney Disease (PKD): It is a genetic condition that causes cysts in the kidneys to fill with fluid. Glomerulonephritis: It is an inflammation of the filtering units in the kidneys that can cause the kidneys to stop working. Autoimmune diseases: People with lupus and other autoimmune diseases can lose their kidneys because their immune systems fight the kidney tissues. → Types of Kidney Transplants (Living vs. Deceased Donor) Living donor and deceased donor transplants are the two main categories of kidney transplants. The availability of donors, medical compatibility, and transplant urgency all influence the decision. Each type has unique benefits and drawbacks that need careful consideration. Kidney Transplantation Using a Living Donor The transplantation of a kidney into the patient is typically performed by a living donor, who is typically a close friend or relative. There are a number of benefits associated with this sort of transplant, including improved compatibility, increased success rates, and faster healing durations. Kidney transplantation from a deceased donor It is common practice to remove a kidney from a donor who has passed away, often someone who has experienced brain death. In order to receive these transplants, patients are required to be placed on a waiting list, which can cause the waiting period to prolong due to the limited number of organs that are accessible. Kidney Transplant Procedure – Step by Step The process of kidney transplantation is comprised of numerous stages, beginning with pre-operative examinations and continuing through post-operative recuperation. In order to ensure that a transplant is successful, this section will discuss the essential medical testing, the surgical process itself, and the post-operative care that is required. Kidney Transplant Procedure – Step by Step The process of kidney transplantation is comprised of numerous stages, beginning with pre-operative examinations and continuing through post-operative recuperation. In order to ensure that a transplant is successful, this section will discuss the essential medical testing, the surgical process itself, and the post-operative care that is required. Pre-Transplant Tests and Evaluations Before receiving a kidney transplant, patients are required to go through a series of evaluations to establish whether or not they are eligible for the procedure: Blood tests to determine whether or not the donor and recipient are compatible. An evaluation of the kidney’s health using imaging studies such as CT, MRI, or ultrasound. Evaluation of the heart to determine whether or not it is healthy enough to undergo surgery. To ensure that the patient is both mentally and physically prepared, psychological and medical evaluations are performed. → Surgery and Recovery Process The surgery for the transfer usually takes three to four hours. The kidney from the donor is put in the lower abdomen. The kidneys from the receiver are usually left in place unless they are dangerous. The stay in the hospital is between 7 and 14 days, and the healing time is between 2 and 3 months. Patients need to be closely watched for signs of rejection and infections after surgery. → Post-Transplant Care and Medications To avoid organ rejection, patients must take immunosuppressive drugs for the rest of their lives. Blood testing and other medical examinations are necessary to guarantee healthy kidney function. Strict dietary guidelines and lifestyle changes support kidney health and general wellbeing. How Much Does a Kidney Transplant Cost in India? Kidney Transplant Cost in India depends on the type of hospital, the source of the donor, and the costs that come up after the surgery. Patients and their families can better plan for the procedure if they know all of these prices in detail. Average Cost in Government vs. Private Hospitals There is a significant difference in Kidney Transplant Cost in India depending on whether it is performed in a public or private institutional setting. Public hospitals normally charge between three and seven lakhs of Indian rupees, however, private hospitals might charge anything from eight to twenty lakhs of Indian rupees and more. → Kidney Transplant Cost in India Breakdown – Surgery, Medicines, Tests, and Aftercare The Kidney Transplant Cost in India might range anywhere from 5 to 10 lakhs of Indian rupees, depending on the hospital and the quality of the surgeon. Medications that suppress the immune system are necessary for preventing organ rejection and can cost anything from 2 to 5 lakhs of Indian rupees per year. Blood tests, imaging scans, and compatibility evaluations are all things that are included in the pre-transplant examinations, which normally cost in India between 50,000 and 1 lakh Indian Rupees. A further 1 to 3 lakhs Indian Rupees (INR) is required for post-operative care, which includes follow-up consultations, routine check-ups, and supplementary drugs. Stay in
Urology in Hindi यूरोलॉजी: क्या है और कब ज़रूरी है?
यूरोलॉजी: क्या है और कब ज़रूरी है? (Urology: What is Urology and When it’s needed) जब हमें त्वचा की कोई बीमारी होती है तो हम त्वचा रोग तज्ञ के पास जाते है। आंखों की बीमारी के लिए आंखों के डॉक्टर होते है। ठीक इस तरह मूत्र प्रणाली से जुड़े बीमारी के लिए यूरोलॉजिस्ट होते हैं। यूरोलॉजी का अर्थ और इसके क्षेत्र यूरोलॉजी एक ऐसी शाखा है जो पुरुष और महिला मूत्र प्रणाली के स्थितियों की जाँच करती है। पुराने जमाने में मरीज के किसी बीमारी का पता लगाने हेतु मूत्र परीक्षण कर डॉक्टर उसका इलाज करते थे। अब विज्ञान की प्रगति हो गई है और मूत्र प्रणाली संदर्भ में जांच, निदान और उपचार की एक पूरी शाखा विकसित हो गई है। इस विशेष शाखा को ही यूरोलॉजी कहते है। यूरोलॉजी एक बड़े बरगद के पेड़ समान है। इस मुख्य क्षेत्र के बहुत से उप क्षेत्र है। यूरोलॉजिक एंकोलॉजी: गुर्दे, मूत्राशय, प्रोस्टेट, अंडकोष, लिंग, मूत्रवाहिनी और वृक्क श्रोणि के कैंसर, साथ ही रेट्रोपेरिटोनियल और पेल्विक सार्कोमा, विल्म्स ट्यूमर और किशोर सार्कोमा, ये सभी ऐसी स्थितियां हैं, जिनसे मूत्र रोग विशेषज्ञों को रोजाना निपटना पड़ता है। गुर्दा (किडनी) प्रत्यारोपण पुरुष बांझपन: प्रजनन क्षमता का संरक्षण और पुनर्स्थापन, लिंग पुनर्निर्माण, तथा स्तंभन दोष के लिए शल्य चिकित्सा और गैर-आक्रामक उपचार शामिल हैं। पुनर्निर्माण मूत्रविज्ञान और न्यूरोयूरोलॉजी: मूत्रविज्ञान के डॉक्टर मूत्र पथ को प्रभावित करने वाली बीमारियों के रोगियों का इलाज करते हैं। वे उन लोगों के लिए मूत्र पथ की मरम्मत भी करते हैं जो घायल या आघातग्रस्त हैं। यौन चिकित्सा न्यूनतम इनवेसिव शल्य बाल चिकित्सा मूत्र विज्ञान: मूत्र प्रणाली के मूत्र संबंधी विकार, मूत्र संबंधी विकृतियों और जन्मजात विकृतियों (जन्मजात विसंगतियों) के उपचार के अलावा, बाल चिकित्सा मूत्र रोग विशेषज्ञ मूत्र पथ पर पुनर्निर्माण सर्जरी भी करते हैं। इस क्षेत्रों की जरिए मरीज के बीमारी का सटीक इलाज किया जाता है। यूरोलॉजिस्ट कौन होते हैं और क्या करते हैं? (Who is Urologist and what they do) यूरोलॉजिस्ट एक विशेषज्ञ सर्जन होता है जो किडनी, मूत्राशय, प्रोस्टेट और पुरुष प्रजनन अंगों से जुड़ी समस्याओं से पीड़ित किसी भी व्यक्ति का इलाज करता है। इनमें कई तरह की स्थितियाँ शामिल हैं जैसे कि कैंसर, किडनी में पथरी, संक्रमण, असंयम, यौन रोग और पेल्विक फ्लोर की समस्याएँ। डॉक्टर बनने के बाद मूत्र रोग विशेषज्ञों (यूरोलॉजिस्ट) को कम से कम 5 वर्ष का विशेषज्ञ प्रशिक्षण पूरा करना होता है। मूत्र रोग विशेषज्ञ (यूरोलॉजिस्ट) विशेषज्ञ चिकित्सक होते हैं जो गुर्दे (किडनी), मूत्र पथ, मूत्राशय और मूत्रमार्ग के विकार से पीड़ित किसी भी व्यक्ति को चिकित्सा और शल्य चिकित्सा उपचार प्रदान करते हैं। मूत्र रोग विशेषज्ञ पुरुष यौन अंगों के विकारों का भी इलाज करते हैं। मूत्र रोग विशेषज्ञ विभिन्न प्रकार की चिकित्सीय समस्याओं के निदान और प्रबंधन में मदद कर सकते हैं, जिसमें आपकी स्थिति के लिए सर्वोत्तम उपचार योजना के चयन के भाग के रूप में जीवनशैली में बदलाव की सलाह देना, दवाएं लिखना या सर्जरी करना शामिल हो सकता है। किसी मूत्र रोग विशेषज्ञ से मिलने से पहले आपको रेफरल की आवश्यकता होगी। यानी आपके डॉक्टर ने आपको यूरोलॉजिस्ट से मिलने की सलाह देनी जरूरी है। एक यूरोलॉजिस्ट कई तरह की समस्याओं का निदान और उपचार कर सकता है। कुछ यूरोलॉजिस्ट सर्जरी किए बिना भी प्रैक्टिस कर सकते हैं, लेकिन सभी यूरोलॉजिस्ट सर्जन के तौर पर प्रशिक्षित होते हैं। अगर आपको किसी अच्छे यूरोलॉजिस्ट से मिलना है और अपना उपचार करना है तो आप नई मुंबई, वाशी के डॉ. निनाद तांबोली जी से भेट कर सकते है। वह एक प्रसिद्ध यूरोलॉजिस्ट है। उनका अनुभव और कुशल टीम आपके बीमारी का सटीक निदान कर अच्छा उपचार करते है। पुरुष और महिला मूत्र प्रणाली का इलाज (Males and Females Treatment) पुरुष और महिला मूत्र प्रणाली का इलाज अलग अलग हो सकता है। पुरुषों में शारीरिक परीक्षण करते वक्त डॉक्टर मलाशय परीक्षण करते है। वहीं महिलाओं में शारीरिक परीक्षण करते वक्त पेल्विक परीक्षण करवाने की ज़रूरत हो सकती है। प्रजनन प्रणाली से जुड़ी समस्याएं पुरुषों में मूत्रमार्ग प्रोस्टेट से होकर गुजरता है। इस वजह से प्रोस्टेट की सूजन या वृद्धि मूत्र के प्रवाह को प्रभावित कर सकती है। मूत्र प्रवाह में समस्या प्रोस्टेट के समस्याओं में से एक महत्वपूर्ण लक्षण है। यौन संचारित रोग शरीर में गर्म, नम जगह बढ़ने वाले वायरस और बैक्टीरिया के कारण होता है। ये रोग यौन संबंध के जरिए एक व्यक्ति से दूसरे व्यक्ति में फैलता है। यूरोलॉजी से जुड़ी सामान्य समस्याएं (Problems in Urology) जैसे हम आंखों की समस्या के लिए आंखों के डॉक्टर के पास जाते है वैसे ही मूत्र प्रणाली से संबंधित समस्या के लिए यूरोलॉजिस्ट की सलाह लेना जरूरी होता है। अगर आपको मूत्र प्रणाली से संबंधित जैसे किडनी स्टोन, मूत्र संक्रमण आदि जैसी कुछ तकलीफ है तो आपको एक यूरोलॉजिस्ट की सलाह लेनी चाहिए। अगर आपको पेशाब करने में तकलीफ, दर्द या जलन, बुखार या ठंड, मूत्र में खून की मौजूदगी, पेट और पीठ में दर्द ऐसे लक्षण है तो जल्द से जल्द यूरोलॉजिस्ट की सलाह लेनी चाहिए। किडनी स्टोन, मूत्र संक्रमण और प्रोस्टेट के रोग (Kidney Stone, Urinary tract Infection and Prostest Diseases) एक यूरोलॉजिस्ट मूत्र प्रणाली के संदर्भ में सारे इलाज करता है। इसमें किडनी स्टोन, मूत्र संक्रमण और प्रोस्टेट के रोगों का इलाज करता है। मूत्राशय की पथरी आपके मूत्राशय में खनिजों के कठोर द्रव्यमान होते हैं। वे तब बनते हैं जब केंद्रित मूत्र में खनिज क्रिस्टलीकृत हो जाते हैं और पथरी बन जाती है। ऐसा अक्सर तब होता है जब आपको अपने मूत्राशय को पूरी तरह से खाली करने में परेशानी होती है। मूत्राशय की छोटी पथरी बिना उपचार के निकल सकती है, लेकिन कभी-कभी मूत्राशय की पथरी को दवा या सर्जरी की आवश्यकता होती है। उपचार न किए जाने पर मूत्राशय की पथरी संक्रमण और अन्य जटिलताओं का कारण बन सकती है। प्रोस्टेट ग्रंथि के बढ़ने के कारण प्रोस्टेट पुरुषों में बढ़ जाते है। यह बढ़े हुवे प्रोस्टेट मूत्राशय की पथरी का कारण बन सकता है। बढ़े हुए प्रोस्टेट से मूत्र के प्रवाह में बाधा आना शुरू होता है, जिससे मूत्राशय पूरी तरह से खाली नहीं हो पाता। यूरिनरी इनकंटिनेंस और ब्लैडर कैंसर (Bladder Cancer) मूत्राशय कैंसर (ब्लैडर कैंसर) एक अपेक्षाकृत दुर्लभ प्रकार का कैंसर है जो आपके मूत्राशय की परत में
किडनी फेल होण्याची लक्षणे: कसे ओळखावे किडनी फेल्युर?
किडनी फेल होण्याची लक्षणे: कसे ओळखावे किडनी फेल्युर? (Kidney Failure Symptoms) विविध शारीरिक क्रियांसाठी महत्त्वाचे असलेले हार्मोन्स तयार करणे, रक्तदाब नियंत्रित करणे, शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढणे आणि शरीरातील पाण्याची योग्य पातळी राखणे यांसारखी काही महत्त्वाची कामे किडनी करत असते. एवढी सगळी महत्त्वाची कार्ये करत असताना जर किडनीच्या कार्यात काही अडथळा निर्माण होत असेल तर तिच्या कार्यक्षमतेत बाधा येते आणि इथूनच आजाराला सुरुवात होते. जर योग्यवेळी आजाराचे निदान आणि उपचार सुरू झाले नाहीत तर किडनीचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होऊ शकते. या ब्लॉगमध्ये आपण किडनी फेल होणे म्हणजे काय?, किडनी फेल्युअरची कारणे याबद्दल माहिती घेणार आहोत. किडनी फेल होणे म्हणजे काय? (What is Kidney Failure?) सामान्यपणे किडनी शरीरातील नको असलेले घटक मुत्रावाटे बाहेर टाकत असते. जेव्हा किडनीच्या या कार्यक्षमतेवर परिणाम होतो आणि किडनी हे कार्य करण्यास असक्षम होते तेव्हा किडनी फेल झाली असे म्हणतात. मानवाच्या शरीरात दोन किडण्या असतात. एक किडनी फेल झाली तर दुसऱ्या किडनी वर अतिरिक्त भार पडतो आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार औषध आणि पथ्य पाळले नाही तर तीही लवकरच खराब होऊ शकते. किडनी फेल होण्याची मुख्य कारणे (Reasons of Kidney Failure) किडनी जेव्हा पूर्वीसारखी कार्यक्षम राहत नाही आणि तिच्या कार्यात अडथळे आल्याने जेव्हा ती निकामी होते तेव्हा किडनी फेल झाली असे म्हणले जाते. या किडनी फेल्युअरची अनेक कारणे आहेत. जसे मद्यपान, धूम्रपान, अनियंत्रित मधुमेह. यांशिवाय अजून कोणत्या कारणांनी किडनी निकामी होऊ शकते हे पाहूया. उच्च रक्तदाब आणि मधुमेहाचा परिणाम (High Blood Pressure and Diabetes) जर तुम्हाला उच्च रक्तदाब आणि मधुमेह असेल तर तुम्ही वेळीच सावध झाले पाहिजे. किडनी रक्त शुद्ध करण्याचे काम करत असते. उच्च रक्तदाबामुळे किडनीवर अतिरिक्त भार येतो. मधुमेहामुळे जर रक्तातील साखर अनियंत्रित असेल तरी किडनीवर दबाव निर्माण होतो. औषधांचा दुष्परिणाम (Medicine Side effects) काहीवेळा किडनी फेल होण्याचे महत्त्वाचे कारण असते ते म्हणजे औषधांचा दुष्परिणाम. प्रोटीनच्या औषधांचे जास्त सेवन, वारंवार घेतली जाणारी वेदनाशामक औषधे यामुळे किडनी निकामी होऊ शकते. वेदनाशामक औषधे घेताना तात्पुरती वेदना तर दूर होते परंतु सतत केलेल्या या औषधांच्या सेवनाने दीर्घकालीन किडनीची समस्या निर्माण होऊ शकते. किडनी फेल होण्याची प्राथमिक लक्षणे (Symptoms of Kidney Failure) कोणताही आजार सुरू होण्याआधी त्याची काही ना काही लक्षणे ही दिसतातच. काहीवेळा अगदी साधी साधी वाटणारी लक्षणे किडनी फेल होण्यासारख्या मोठ्या आजाराची सुरुवात असू शकते. बहुतेक वेळा आपल्याला मळमळ, भूक न लागणे, उलट्या, चक्कर, थकवा हे खूप साधे वाटते आणि त्याकडे सहजरीत्या दुर्लक्ष केले जाते. असे केले गेलेले दुर्लक्ष जीवावर बेतू शकते. किडनी फेल होण्याआधी काय संकेत देते हे पाहूया. थकवा, सूज आणि चक्कर येणे कधीतरी धावपळ आणि पुरेशी झोप न झाल्याने नक्कीच थकवा येऊ शकतो पण जर पुरेशी झोप आणि विश्रांती घेऊनही थकवा जाणवत असेल तर नक्कीच हे गंभीर आहे. सतत थकवा आणि अशक्तपणा जाणवणे हे रक्तातील विषारी घटकांमुळे होत असते. आपल्याला माहीत आहेच किडनी रक्त शुद्ध करण्याचे काम करत असते पण जेव्हा किडनीचे कार्य नीट होत नाही तेव्हा हे विषारी घटक रक्तातच राहतात. संपूर्ण शरीरात मग या अशुद्ध रक्ताचे भिसरण होते आणि म्हणूनच थकवा जाणवतो. थकवा जाणवत असल्याने चक्कर देखील येऊ शकते. योग्यवेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन नक्की थकवा कशामुळे येत आहे याचे निदान करून घ्यावे. किडनी फेल होत असेल तर शरीरावर सूज देखील दिसून येते. शक्यतो घोटे, गुडघे आणि पायांवर सूज दिसते. अशी सूज दिसण्यामागे कारण म्हणजे किडनी शरीरातील अतिरिक्त पाणी काढून टाकण्याच्या प्रयत्नात असते परंतु किडनीची कार्यक्षमता कमी झाल्याने हे प्रयत्न असफल होतात आणि ते पाणी तिथेच राहते म्हणूनच पायावर सूज दिसते. या सुजेमागचे कारण जाणून घेण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. मूत्रात बदल आणि त्वचेवरील परिणाम जर किडनी निकामी होण्यासाठी सुरुवात झाली असेल तर लघवीत बदल दिसून येतात. आपण पाहिले आहे की, किडनी आपल्या शरीरातील नको असलेले घटक आणि पाणी फिल्टर करून मुत्रावाटे शरीराबाहेर टाकते. त्यामुळे मूत्रात झालेले बदल म्हणजे किडनीच्या आजाराचे लक्षण असू शकते. कधीकधी औषधांमुळे देखील असे बदल दिसू शकतात मात्र किडनी फेल होत असेल तर सामान्यपणे:- विशेषतः रात्री वारंवार लघवी होणे वारंवार मूत्र विसर्जन करण्याची इच्छा होणे मूत्र विसर्जन करताना त्रास होणे मुत्रात रक्त येणे फेसाळ किंवा बुडबुडे असणारे मूत्र होणे गुलाबी, लाल अश्या डार्क रंगाचे मूत्र अशी लक्षणे दिसून येतात. जर लघवीत असे काही बदल जाणवत असतील तर वेळीच डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. किडनी फेल होण्यापासून कसे वाचावे? (How to Prevent Kidney Failure?) इंग्लिश मध्ये एक म्हण आहेच Prevention is better than cure अर्थात संकट आल्यावर त्यावर उपाय करण्यापेक्षा आधीच खबरदारी घ्यावी. किडनी जर आपल्या शरीरातील इतका महत्त्वाचा अवयव असेल तर नक्कीच किडनी सुरक्षेसाठी काही काळजी आपण नक्कीच घेऊ शकतो. किडनी नेहमी सुदृढ राहावी यासाठी काही उपाययोजना करता येतात. १. रक्तदाबावर नियंत्रण:– हाय ब्लड प्रेशरमुळे (उच्च रक्तदाब) किडनीची कार्यक्षमता कमी होते. नियमित व्यायाम करून आणि डॉक्टरांनी दिलेली औषधे वेळेवर घेऊन रक्तदाबावर नियंत्रण ठेवता येते. २. वजन नियंत्रित ठेवा:- आपल्या वय आणि उंचीपेक्षा वजन जास्त असेल तर किडनीवर दबाव निर्माण होतो. वजन नियंत्रित असेल तर बरेचशे आजार होत नाहीत. ३. महुमेहावर नियंत्रण:– जर तुम्ही मधुमेहाचे रुग्ण असाल तर रक्तातील साखरेवर नियंत्रण ठेवा. वेळेवर औषधे आणि सकस आहार घ्या. ४. डॉक्टरांचा सल्ला:- वेळोवेळी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. जर तुम्हाला काही लक्षणे दिसत असतील आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्यायचा असेल तर नवी मुंबई, वाशी येथील Urologist डॉ. निनाद तांबोळी यांचा सल्ला तुम्ही घेऊ शकता. किडनी फेल होण्यावर उपचार मराठीत (Treatment for Kidney Failure) आता विज्ञानात बरीच प्रगती झाली आहे आणि त्यामुळे किडनी फेल झाली असेल तरी त्यावर काही उपाय योजना करता येतात. अर्थात नैसर्गिक ते नैसर्गिक परंतु रुग्णाच्या वेदना काही अंशी कमी करण्यासाठी आणि त्याचे आयुष्यमान वाढण्यासाठी नक्कीच हे उपाय कामी येतात. जेव्हा डॉक्टर किडनी फेल झाली आहे असे निदान करतात तेव्हा त्याची तीव्रता आणि रुग्णाचे इतर काही रिपोर्ट्स पाहून पुढची रूपरेषा आखतात. शक्यतो डायलिसिस, किडनी ट्रान्सप्लांट (किडनी प्रत्यारोपण) यांसारखे काही उपाय किडनी फेल झाल्यावर करता येतात. १. डायलिसिस:- डायलिसिसमध्ये किडनीचे काम मशिनद्वारे केले जाते. या प्रक्रियेत शरीरातील रक्तातील नको असलेले घटक, सोडियम, पोटॅशियम, अतिरिक्त द्रव्य असे सर्व घटक फिल्टर केले जाते. २. किडनी ट्रान्सप्लांट (किडनी प्रत्यारोपण):- जर रुग्णाच्या दोन्ही किडण्या फेल झाल्या असतील तर एखाद्या निरोगी व्यक्तीची किडनी रुग्णाच्या शरीरात प्रत्यारोपण केले जाते. यामुळे रुग्ण पुन्हा पूर्ववत आपले आयुष्य जगू शकतो. निष्कर्ष:- किडनी आपल्या शरीरातील खूप महत्त्वाचा भाग आहे. आपले संपूर्ण आरोग्य किडनीवर अवलंबून असते. किडनी फेल होण्याची जी लक्षणे आहेत ती अगदी साधी वाटत असली तरी अश्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये. जर दुर्दैवाने तुमची किडनी निकामी झाले असल्याचे निदान झालेच तरी घाबरून न जाता डॉक्टरांवर विश्वास ठेवून पुढील उपचार करून घ्यावेत. आजच्या प्रगत युगात नक्कीच हे शक्य आहे. Free Consultation Book Now Book An Apppointment
Kidney Stone in Marathi
किडनी स्टोन: लक्षणे, कारणे आणि उपचार मराठीत (Kidney Stone: Symptoms, Causes and Treatment in Marathi) शरीरातील फिल्टरचे काम करणाऱ्या किडनीमध्ये कधीकधी स्फटिकासारखे खडे तयार होतात यालाच मुतखडा किंवा किडनी स्टोन असे म्हणतात. मुतखडा झाल्यावर सहसा आधी कोणतीच लक्षणे दिसत नाहीत. जेव्हा मुतखडा किडनी आणि मूत्राशयाला जोडणाऱ्या नलिकेत अडकतो तेव्हा त्रास जाणवायला लागतो. या ब्लॉग मधून आपण किडनी स्टोन (मुतखडा) ची लक्षणे, मुतखडा (Kidney Stone) म्हणजे काय? यांसारखी काही माहिती घेणार आहोत. किडनी स्टोन म्हणजे काय? (What is Kidney Stone?) मूत्रपिंडातील खडे, ज्याला रेनल कॅल्क्युली, नेफ्रोलिथियासिस किंवा यूरोलिथियासिस असेही म्हणतात. हे मूतखडे कॅल्शियम किंवा यूरिक ऍसिडपासून बनलेले मीठ आणि खनिजे असतात. ते मूत्रपिंडाच्या आत तयार होतात आणि मूत्रमार्गाच्या इतर भागांमधून जातात. किडनी स्टोन आकारात भिन्न असतात. जेव्हा मूत्रात खनिजे जमा होतात तेव्हा किडनी स्टोन तयार होतात. जेव्हा लोक चांगले हायड्रेटेड नसतात, जेव्हा खनिज पातळी वाढते तेव्हा मूत्रपिंडात खडे तयार होऊ शकतात. मुतखड्यांच्या आकारमानावर आणि इतर विविध घटकांवर किडनी स्टोनचे उपचार अवलंबून असतात. एकतर फार्माकोलॉजिकल पद्धतीने (औषधांद्वारे) किंवा कुशल नेफ्रोलॉजिस्ट किंवा यूरोलॉजिस्ट किंवा किडनी स्टोन तज्ञाद्वारे शस्त्रक्रिया करून मुतखड्यावर उपाय केले जाऊ शकतात. कॅल्शियम आणि ऑक्सलेटमुळे किडनी स्टोन तयार होतात. किडनी स्टोन मॅग्नेशियम, अमोनियम, फॉस्फेट आणि कॅल्शियम कार्बोनेटच्या मिश्रणातून तयार होतात, त्यांच्या रचनेनुसार, किडनी स्टोन एकतर पिवळा किंवा तपकिरी रंगाचा असतो आणि दिसायला गुळगुळीत असतो. किडनी स्टोन होण्याची मुख्य कारणे (Causes Of Kidney Stone in Marathi) किडनी स्टोन अर्थात मुतखडा पाण्याचे प्रमाण कमी झाल्याने होतात. आपल्या जीवनशैली आणि आहाराच्या सवयींवर देखील हे अवलंबून असते. मुतखडा होण्याची काही मुख्य कारणे खालील प्रमाणे:- पाणी कमी पिणे आणि आहारातील बदल आपल्या शरीरात जवळजवळ ७०% पाणी असतं. पाणी म्हणजे जीवन. किडनी स्टोन म्हणजेच मुतखडा होऊ नये म्हणून सतत पाणी पीत राहायला हवे. किडनी रक्तातील विषारी घटक फिल्टर करून ते मुत्रावाटे बाहेर टाकते. यासाठी शरीरात पाण्याची योग्य पातळी असावी लागते. जर पाणी कमी असेल तर त्या रासायनिक घटकांचे रूपांतर किडनी स्टोनमध्ये अर्थात मुतखड्यात होते. यावरून लक्षात येते की शरीरात पाण्याची पातळी योग्य असणे किती गरजेचे आहे. आपल्या किडनीचे आरोग्य आपण जो आहार घेतो त्यावरही अवलंबून असते. निसर्गाने प्रत्येक अन्न घटकात काही ना काही पोषकतत्वे दिलेली आहेत. घरचे सात्विक आणि पौष्टिक अन्न ग्रहण केल्याने शरीराला योग्य ती सर्व जीवनसत्वे मिळतात आणि आपण आजारी पडत नाही. आता बदलत्या धावपळीच्या जीवनशैलीत हेच कुठेतरी हरवत चालले आहे. काही वेळा नाईलाज म्हणून तर काही वेळा स्टेटस जपण्यासाठी जंक फूड खाल्ले जाते आणि नेमके इथेच चुकते. आहारात जास्त प्रोटीनचा वापर, जास्त मिठाचे सेवन, बेकरी उत्पादने यांसारख्या पदार्थांच्या अती सेवनामुळे किडनी स्टोनची समस्या उद्भवू शकते. अनुवांशिक प्रभाव किडनी स्टोनचा कौटुंबिक इतिहास अर्थात घरातील व्यक्तींना आधीच हा त्रास असेल तर अश्या परिस्थितीत किडनी स्टोन होण्याची शक्यता वाढते. याचे कारण असे की काही किडनी स्टोन अनुवांशिक असतात. याचा अर्थ ते पिढ्यानपिढ्या पुढे जाऊ शकतात. एका संशोधन अभ्यासात असे आढळून आले आहे की ज्यांना किडनी स्टोनचा कौटुंबिक इतिहास आहे त्यांच्यात किडनी स्टोनचा आजार नसलेल्या लोकांपेक्षा 3.16 पट जास्त प्रचलित असण्याचे प्रमाण आणि 2.57 पट जास्त किडनी स्टोन होण्याचा धोका आहे. किडनी स्टोनची सामान्य लक्षणे (Symptoms of Kidney Stone) सुरुवातीला मुतखडा झाला आहे अशी कोणतीच लक्षणे रुग्णाला दिसून येत नाहीत. जेव्हा मुतखडा किडनी आणि मूत्राशयाला जोडणाऱ्या नलिकेत अडकतो तेव्हा काही लक्षणे दिसून येतात. ही लक्षणे इतकी साधी असतात की काहीवेळा त्यांकडे दुर्लक्ष केले जाते आणि फक्त औषधाने बरा होणारा आजार शस्त्रक्रियेपर्यंत घेऊन जातो. जर वेळीच या लक्षणांकडे लक्ष दिले तर लवकर बरे होण्याची शक्यता वाढते आणि किडनीला होणारी हानी कमी करता येते. मुतखडा झाल्याची काही लक्षणे खालीलप्रमाणे:- १. पोटात प्रचंड वेदना निर्माण होणे २. सतत मूत्र विसर्जन करण्याची इच्छा होणे ३. मूत्र विसर्जनात अडथळा निर्माण झाल्याने कमी प्रमाणात मूत्र विसर्जन होणे ४. पाठीत म्हणजेच छातीच्या बरगड्यांच्या खाली दोन्ही बाजूला खूप वेदना जाणवणे ५. मूत्र विसर्जन करताना जळजळ होणे आणि वेदना होणे ६. जेव्हा वेदना जाणवतात तेव्हा कळ आल्यासारख्या म्हणजे लहरींसारख्या जाणवणे ७. जंतू संसर्ग झाल्यास थंडी वाजून ताप येणे ८. लघवीला उग्र दर्प येणे ९. लघवीचा रंग गुलाबीसर लाल आणि तपकिरी होणे १०. उलट्या आणि मळमळ या लक्षणांशिवय काही लक्षणे अजून दिसून येतात ती खालीलप्रमाणे:- तीव्र वेदना आणि मूत्रात रक्त:- मुतखडा झाल्यावर ओटीपोटात म्हणजेच पोटाच्या खालच्या बाजूला आणि जननेंद्रियाजवळ तीव्र वेदना होतात. याच बरोबर छातीच्या बरगड्यांच्या खालच्या बाजूला पाठीमागे वेदना जाणवतात. या वेदना लहरींसारख्या कमी जास्त प्रमाणात होतात. मुत्रात रक्त दिसते. वारंवार मूत्रपिंडाचे त्रास:- जर किडनी स्टोन असेल तर वारंवार किडनीचे त्रास सुरू होतात. किडनीला सूज येणे, किडनीच्या कार्यक्षमतेत बाधा आल्याने रक्तातील विषारी घटकांचे प्रमाण वाढते आणि म्हणूनच अशक्तपणा, लघवीत रक्त दिसणे, तीव्र वेदना, उलट्या आणि मळमळ असा त्रास होऊ शकतो. किडनी स्टोनवर उपचार पद्धती (Treatments For Kidney Stone) किडनी स्टोनवर कोणत्या पद्धतीने उपचार करायचा हे किडनी स्टोनचा आकार आणि स्थान यांवर अवलंबून असते. जर मुतखड्याचा आकार लहान असेल तर डॉक्टर काही औषधे लिहून देतात ज्यामुळे तो विरघळून बाहेर पडतो. लहान आकाराच्या स्टोन वर उपचार करताना जास्त पाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो. डॉक्टर जी औषधे लिहून देतात त्यामुळे युरीन कमी ॲसिडीट होते. जर याच स्टोनचा आकार मोठा असेल आणि त्यामुळे इन्फेक्शन होत असेल अथवा मुत्रवाहिनीमध्ये तो अडकल्याने मूत्र विसर्जनात अडथळा निर्माण होत असेल तर शस्त्रक्रिया करण्याचा सल्ला दिला जातो. याशिवाय युटेरोस्कॉपी करता येऊ शकते. यात युरेटर द्वारे एक बारीक नळी घातली जाते. यामुळे आकाराने लहान असलेले स्टोन काढून टाकले जातात आणि मोठ्या आकाराचे स्टोन तोडले जातात. जर स्टोन खूप मोठा असेल तर लिथोट्रिप्सी केली जाते. यात उच्च ध्वनी लहरींचा वापर करून शॉक वेव्ह तयार केल्या जातात. या वेव्ह मोठ्या मुतखड्याचे बारीक बारीक तुकडे करतात जे सहज मुत्रावाटे शरीराबाहेर टाकता येतात. जर तुम्हालाही किडनी स्टोन असेल आणि उपचार करून घ्यायचे असतील तर तुम्ही युरोलॉजिस्ट डॉ. निनाद तांबोळी यांच्याशी संपर्क साधू शकता. नवी मुंबई, वाशी येथे ते प्रॅक्टिस करतात आणि त्यांची अनुभवी टीम त्यांच्या पेशंटना अगदी योग्य मार्गदर्शन करून त्यांच्यावर योग्य उपचार देखील करतात. किडनी स्टोन टाळण्यासाठी उपाय (How to Prevent Kidney Stone) किडनी स्टोन वाटताना जरी साधा आजार वाटत असला तरी खूप वेदनादायी असतो. वेळीच यावर उपचार केले गेले नाहीत तर किडनीला बऱ्याच मोठ्या प्रमाणात हानी होऊ शकते. हे टाळण्यासाठी काही खबरदारी आपण घेऊ शकतो. १. डॉक्टरांचा सल्ला:- जर तुमच्या कुटुंबात आधीच कोणाला किडनीचे विकार असतील तर तुम्हीही डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार टेस्ट करत राहायला हवे. यामुळे वेळीच निदान होऊन त्रास टाळता येऊ शकतो. २. भरपूर पाणी प्यावे:- शरीरातून घाम आणि मुत्रावाटे रक्तातील विषारी घटक बाहेर टाकले जातात. हे घटक बाहेर पडण्यासाठी शरीरात योग्य पाण्याची पातळी असावी लागते. दिवसाला कमीतकमी दोन ते तीन लिटर पाणी प्यावे. जर तुम्ही आधीच
जाणून घ्या किडनीचे आरोग्य आणि कार्य
किडनी: कार्य आणि आरोग्याविषयी माहिती (Kidney: Function and Health Information) काजूसारखा आकार असणाऱ्या किडनीचे आपल्या शरीरात एक विशेष महत्त्व आहे. दैनंदिन जीवनात आपण जो आहार घेतो त्यानुसार आपल्या रक्तात विविध रसायने आणि पोषक तत्वे मिसळली जातात. रक्तातील घातक आणि विषारी घडक शरीराबाहेर काढण्याचे आणि शरीर शुद्ध ठेवण्याचे एक महत्त्वपूर्ण काम किडनी करत असते. किडनीचे कार्य अतिशय गुंतागुंतीचे असते. या लेखात आपण किडनीचे कार्य कसे चालते आणि किडनीच्या आरोग्यासाठी काय करावे याची माहिती घेणार आहोत. किडनीचे कार्य कसे चालते? (How do kidneys work?) किडनीचे कार्य म्हणजे आपल्या शरीरातील रक्तात नको असलेल्या पदार्थांचे मूत्रात रूपांतर करून ते शरीराबाहेर टाकणे. याशिवाय किडनीद्वारेच शरीरातील पाण्याची योग्य पातळी राखली जाते. जसे हृदय सतत कार्यरत असते त्याचप्रमाणे किडणीही सतत कार्य करत असते. शरीरात सतत विषारी किंवा नको असलेले पदार्थ तयार होत असतात. या पदार्थांना मूत्रावाटे बाहेर काढणे, शरीरातील वाढलेल्या पाण्याची पातळी कमी करणे, आम्ल आणि क्षार जसे सोडियम, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम, फॉस्फ रस, बायकार्बोनेट वगैरेचे संतुलन राखणे यांसारखे महत्त्वाचे कार्य किडनी करत असते. किडनी अनेक संप्रेरके (हार्मोन्स) तयार करत असते. ज्यात एंजियोटेन्सीन, एल्डोस्टोरेन, प्रोस्टागेल्डीन इत्यादींचा समावेश असतो. या संप्रेरकांच्या मदतीने शरीरातील रक्तदाब नियंत्रित केला जातो. आपल्या शरीरातील लाल रक्त पेशी एरीथ्रोपेएटीनच्या मदतीने अस्थिमज्जामध्ये निर्माण होत असतात. हे एरीथ्रोपेएटीन संप्रेरक किडणीत तयार होत असते. जेव्हा किडनीची कार्यक्षमता कमी होते तेव्हा एरीथ्रोपेएटीन तयार होणे कमी तरी होते किंवा पूर्णपणे बंदही होते. यामुळे शरीरात रक्त बनणे बंद होते आणि ॲनिमिया (रक्ताची कमतरता) होऊ शकतो. आपल्या सर्वांना माहित आहेच व्हिटॅमिन डी (ड जीवनसत्व) हाडांच्या बळकटीसाठी महत्त्वाचे असते. किडनी शरीरातील हे व्हिटॅमिन डी बनवण्याचे कार्य देखील पार पाडत असते. एका वयस्क माणसामध्ये किडनी १० सेमी लांब, ५ सेमी रुंद आणि ४ सेमी जाड असते. एका किडनीचे वजन साधारण १५० ते १७० ग्रॅम दरम्यान असते. किडनी आणि मूत्राशयाला जोडणारी एक नळी असते जिला मूत्रवाहिनी म्हणतात. ही मूत्रवाहिनी अंदाजे २५ सेमी लांबीची असते. किडनीने फिल्टर केलेले पदार्थ मुत्राच्या रुपात या नलिकेतून मूत्राशयात पाठवले जातात आणि तिथून पुढे शरीराबाहेर काढून टाकले जातात. किडनीच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे घटक (Important Things for Kidney Health) किडनी हा आपल्या शरीरातील किती महत्त्वाचा अवयव आहे हे आता आपल्या लक्षात आलेच असेल. आपले संपूर्ण आरोग्य या किडण्यांवर अवलंबून असते त्यामुळे यांची विशेष काळजी घेणे हे आलेच. आपल्या चुकीच्या सवयी किडनीची कार्यक्षमता कमी किंवा निकामी करू शकतात. आरोग्यदायी आहार: आपल्या आरोग्याच्या दृष्टीने सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट असते ती म्हणजे आपला आहार. गाडीला जसे पेट्रोल किंवा डिझेलची गरज असते तशीच गरज आपल्याला अन्नाची असते. अन्न हे आपल्या शरीरासाठी इंधनाचे कार्य करत असते. याचाच अर्थ आपल्याला योग्य आणि पौष्टिक आहार घेण्याकडे भर दिला गेला पाहिजे. सध्याच्या बदलत्या जीवनशैलीमुळे आपल्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होत आहेतच. धावपळीच्या बरोबरीने ‘फास्ट फूड’ खाण्याचे प्रमाणही वाढले आहे परंतु हेच आपल्या आरोग्याच्या दृष्टीने अपायकारक आहे. Health Is Wealth अर्थात आरोग्यम् धनसंपदा हे न विसरता आरोग्याच्या दृष्टीने जे महत्वाचे आणि पोषक आहे त्याच खाद्य पदार्थांचे आपण सेवन केले पाहिजे. यात फळे, हिरव्या भाज्या यांचा समावेश तर असतोच पण जर तुम्ही एक किडनी रुग्ण असाल तर पोटॅशियम, प्रोटीन आणि मीठ यांचे सेवन कमी केले पाहिजे. किडनीचे नुकसान होऊ नये यासाठी अननस, पेरू, पपई, नासपती यांसारख्या फळात काही अँटीऑक्सीडन्ट असतात त्यामुळे आहारात या फळांचा समावेश करायला हवा. पौष्टिक अन्नाचा आहारात समावेश केल्याने किडनीला दीर्घकाळ लाभ मिळतो. रक्तातली साखर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी फायबर युक्त पदार्थांचा आपल्या दैनंदिन आहारामध्ये समावेश करावा. नियमित पाणी पिण्याचे फायदे: पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी पिण्याचे अनेक फायदे आपल्याला सांगण्यात येत असतात. किडनीचे आरोग्य उत्तम राखण्यासाठी पाणी मोलाचे सहकार्य करू शकते. जर तुम्ही किडनीचे रुग्ण असाल तर डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार पाणी पिणे उचित असेल. तज्ज्ञांच्या मते निरोगी माणसाने दिवसभरात साधारण २.५ ते ३ लिटर पाणी प्यावे. किडनी निरोगी ठेवण्यासाठी जर दिवसाला ८ ते १० ग्लास पाणी पिले तर किडनीचे कार्य अधिक सुधारते. पाण्यामुळे किडनी शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढण्यास सोपे जाते. नियमित पाणी पीत राहिल्याने शरीर शुद्ध म्हणजेच डिटॉक्स होण्यासाठी मदत मिळते. किडनी रक्तातील नको असलेले विषारी पदार्थ जेव्हा बाहेर काढते तेव्हा ते मूत्रावाटे बाहेर टाकले जातात त्यामुळे शरीर हायड्रेट राहण्यासाठी मदत मिळते. पाणी पचनक्रिया सुधारण्यासाठी मदत करते. पाणी कमी पिल्याने किडनी स्टोन (मुतखडा), युरीनरी ट्रॅक इन्फेक्शन, क्रॉनिक किडनी रोग असे आजार होऊ शकतात. किडनीच्या समस्यांची मुख्य कारणे (Reasons Of Kidney Diseases) किडनी समस्या निर्माण होण्याची मुख्य कारणे म्हणजे अनियंत्रित मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब. ज्या व्यक्तींना मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब या आजारांची समस्या असते त्यांनी किडनीच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे. किडणीला व्यवस्थित रक्त पुरवठा न झाल्याने किडनी आपली कार्यक्षमता गमावू शकते. जर किडनी स्टोनचा त्रास असेल तरी किडनी निकामी होऊ शकते. कोणता संसर्ग, रासायनिक खते, मद्यपान आणि धुम्रपानाच्या वाईट सवयी, अन्नातील भेसळ यामुळेही किडनीचे विकार होऊ शकतात. काही प्रतिजैविके, वेदनाशामक औषधांचा अती वापर यामुळेही किडनीचे विकार होऊ शकतात. प्रक्रिया केलेले अन्नपदार्थ (Processed Food) चे अती सेवन पाणी कमी प्रमाणात पिणे पुरेशी झोप न घेणे काही वेळा चेहऱ्यावर सूज, पोटदुखी अशी लक्षणे दिसूनही त्याकडे कानाडोळा केला जातो आणि वेळ निघून गेल्याने परिस्थिती हाताबाहेर जाते. कधीकधी तपसण्या करण्यात हलगर्जीपणा करणे देखील याचे महत्त्वाचे कारण आहे. त्यामुळे किडनीचे आरोग्य नेहमी संतुलीत ठेवण्यासाठी वेळच्यावेळी तपासण्या करणे गरजेचे असते. किडनीच्या आरोग्यासाठी नियमित तपासणी का करावी? (Why is Routine Kidney Check-up Mandatory?) जर तुमच्या कुटुंबात आधीच कोणाला हाय ब्लड प्रेशर, मधुमेह (डायबिटीस), किडनीचे विकार असे काही आजार असतील तर तुम्ही नियमित किडनीची तपासणी करणे लाभदायक ठरते. कमीतकमी सहा महिन्यातून एकदा किंवा वर्षातून एकदा किडणीच्या तपासण्या जरूर कराव्यात. पाठदुखी, पोटदुखी, सूज येणे, भूक न लागणे अशी सामान्य लक्षणे जरी दिसत असली तरी एकदा किडनीच्या तपासण्या करून घ्याव्यात. आजार बळवण्याच्या आत जर त्याचे निदान झाले तर नक्कीच भविष्यात होणारे वाईट परिणाम काही अंशी कमी करता येतात. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्त चाचण्या (Blood Test), मूत्र चाचण्या (Urine test) करत राहिल्याने डॉक्टरांना योग्य वेळीच आजाराचे निदान होते आणि त्यामुळे त्यानुसार पुढची ट्रीटमेंट ठरवल्याने किडनीची काळजी घेता येते. योग्यवेळी तपासण्या केल्या गेल्या नाहीत तर गंभीर स्वरूपाच्या आजारात किडनी पुन्हा पहिल्यासारखी होणे असंभव होते. यामुळे किडनीचे कार्य कमी होते आणि जिवावरही बेतू शकते. जेव्हा किडनी खराब होते तेव्हा जास्तीचे द्रव्य फिल्टर करण्याची क्षमता कमी होते आणि यामुळे रक्तातील विषारी घटक शरीराबाहेर काढले जात नाहीत आणि शरीरात फिरत राहतात. यामुळे थकवा येणे, उच्च रक्तदाब, हृदयाच्या समस्या, हाडे कमकुवत होणे अश्या समस्यांना सामोरे जावे लागते. परिस्थिती हाताबाहेर गेली असल्यास किडनी प्रत्यारोपण किंवा डायलिसिस यांशिवाय पर्याय नसतो त्यामुळे वेळीच आजाराचे निदान करून त्यावर उपाय करणे श्रेयस्कर ठरते. जर तुम्हालाही काही समस्या भेडसावत असतील आणि तुम्ही चांगल्या युरोलोजिस्टच्या शोधात असाल तर डॉ. निनाद तांबोळी हे वाशी, नवी
Kidney Function Test in Hindi (जाने क्या है किडनी फंक्शन टेस्ट)
किडनी फंक्शन टेस्ट: क्या है और क्यों ज़रूरी है? (What is Kidney Function Test and its Importance) किडनी अपने शरीर का एक महत्वपूर्ण भाग है। किडनी के कुशल कार्य से ही अपने खून में मौजूद जहरीले पदार्थ शरीर से बाहर निकाले जाते है। अपना समग्र स्वास्थ्य बनाए रखने में किडनी का विशेष योगदान होता है। अपने शरीर का फिल्टर याने किडनी! इसके अलावा किडनी रेनिन नामक हार्मोन जो ब्लड प्रेशर, विटामिन डी और रेड ब्लड सेल्स को नियंत्रित करता है उसके उत्पादन का महत्वपूर्ण कार्य भी करती है। इस किडनी की अच्छे से देखभाल करना अपने स्वास्थ्य के लिए हितकारी होता है। इस ब्लॉग में हम किडनी से जुड़े कुछ टेस्ट के बारे में अभ्यास करेंगे। किडनी फंक्शन टेस्ट क्या होता है? (What is a Kidney Function Test?) किडनी फंक्शन टेस्ट एक सामान्य ब्लड टेस्ट है जो किडनी के कार्य का अवलोकन करने में मदद करती है। किडनी अपने खून में मौजूद जहरीले पदार्थों को शरीर से बाहर निकालना, शरीर में पानी की सही मात्रा बनाए रखना आदि महत्वपूर्ण कार्य करती है। इस KFT याने किडनी फंक्शन टेस्ट के जरिए डॉक्टर किडनी में पथरी की समस्या या कोई अन्य विकार की शुरुवात नहीं हुई ना ये जांचते है। किडनी से संबंधित रोग का निदान और उपचार की दिशा तय करने हेतु यह टेस्ट किया जाता है। किडनी प्रोफाइल टेस्ट में किडनी फंक्शन टेस्ट, GFR, BUN जैसे टेस्ट शामिल होते है जिनसे क्रिएटिनिन, पोटेशियम, कैल्शियम इत्यादि जैसे कई मापदंडों को मापने में सहायता करता है। GFR टेस्ट से किडनी का कार्य कितनी कुशलता से हो रहा है, किडनी शरीर में मौजूद कचरे को साफ करने में कितनी कुशल है ये जांचा जाता हैं। किडनी की सेहत जांचने के मुख्य तरीके (Tests For Identify Kidney Health) किडनी की सेहद जांचने के लिए डॉक्टर किडनी प्रोफाइल टेस्ट करने का सलाह देते है। इस टेस्ट में किडनी फंक्शन टेस्ट, ब्लड यूरिया नाइट्रोजन (BUN), क्रिएटनीन, GFR जैसे टेस्ट शामिल होते है। किडनी के लिए फायदेमंद आहार (Beneficial Diet For Kidney) किडनी अपने शरीर का खून साफ करने का काम करती है। जब शरीर में रासायनिक पदार्थ बढ़ जाते है तब किडनी की तकलीफें शुरू हो जाती है। अगर किडनी की बीमारी होते हुवे गलत आहार का सेवन किया जाए तो किडनी पे प्रेशर आ सकता है जिससे तकलीफें और बढ़ सकती है। इसलिए किडनी के लिए फायदेमंद आहार लेना बहुत जरूरी होता है। ब्लड यूरिया नाइट्रोजन (BUN): ब्लड यूरिया नाइट्रोजन एक ऐसा उत्पाद होता है जो लिवर में प्रोटीन मेटाबॉलिज़्म और पेशाब चक्र के अंतिम रूप में बनने वाला पदार्थ है। ८५% तक यूरिया किडनी के माध्यम से तो बाकी गैस्ट्रिक ट्रैक से निकलती है। अगर किडनी की स्थिति खराब है तो यूरिया की रेंज बढ़ जाती है। डीहाइड्रेशन तथा ज्यादा प्रोटीन के सेवन से भी यह रेंज बढ़ सकती है। क्रिएटिनिन टेस्ट: अपने मांसपेशियों में क्रिएटिन फ़ॉस्फ़ेट नामक एक ऊर्जावान मॉलिक्यूल होता है। क्रिएटिन फ़ॉस्फ़ेट से क्रिएटीनीन का उत्पादन होता है। किडनी द्वारा यह खून से साफ किया जाता है। किडनी की कार्यक्षमता अगर कम हुई होगी तो वह लेवल खून या सिरम में बढ़ जाता है। अगर सिरम में क्रिएटीनीन की वृद्धि दिखाई दे तो यह एक गंभीर स्वरूप माना जाता है। इसका मतलब सिरम में जब तक क्रिएटीनीन की मात्रा बढ़े उसके पहले किडनी ने लगभग अपनी ५०% कार्यक्षमता खो दी होती है। किडनी फ़ंक्शन टेस्ट नॉर्मल रेंज:- वयस्क पुरुषों के लिए क्रिएटिनिन की नॉर्मल रेंज, 0.74 से 1.35 mg/dL वयस्क महिलाओं के लिए क्रिएटिनिन की नॉर्मल रेंज, 0.59 से 1.04 mg/dL GFR टेस्ट: ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेशन रेट (GFR) याने किडनी के ग्लोमेरुली याने छोटे निस्पादकों से प्रति मिनट कितना खून गुजरता है। अगर किडनी खराब हुई होगी तो किडनी निस्पादक करने के लिए कम खून को प्रवाहित करती है। सामान्य रूप से, ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेशन रेट 60 या उससे अधिक नॉर्मल रेंज कहलाता है। अगर यही रेट 60 से कम हो तो किडनी के बीमारी की संकेत देता है। ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेशन रेट अगर 15 से कम हुआ तो वह किडनी के खराब होने का संकेत देता है। किडनी फंक्शन टेस्ट के दौरान क्या होता है? एक किडनी के मरीज को किडनी फंक्शन टेस्ट में क्या होता है यह जानना बहुत जरूरी होता है। यह टेस्ट किसी भी चिकित्सा का एक महत्वपूर्ण अंग है। इस किडनी फंक्शन टेस्ट के दौरान ब्लड टेस्ट, यूरिन टेस्ट जैसे कुछ टेस्ट्स किए जाते है। इस टेस्ट दौरान आपके खून, पेशाब के सैंपल्स लैब में परीक्षण के लिए भेजे जाते है। रिपोर्ट्स आने पर डॉक्टर उन रिपोर्ट को देखकर आपके आगे की ट्रीटमेंट की रूपरेखा तैयार करते है। यह एक किडनी के कार्यक्षमता को जांचने के लिए किया जाने वाला परीक्षण है। किडनी टेस्ट कराने की ज़रूरत कब पड़ती है? (When You Have to Do Kidney Tests) जिन लोगों को किडनी की बीमारी होती है उनके लिए लो सोडियम और प्रोटीन युक्त पदार्थ खाने की सलाह दी जाती है। अगर सोडियम और पोटैशियम की मात्रा उनके शरीर में बढ़ जाए तो किडनी को नुकसान पहुंचा सकती है। इससे बचने के लिए अंडा, कीवी, सत्तू, सोयाबीन जैसे पदार्थों का सेवन कम करना चाहिए। किडनी रोगियों के लिए परहेज वाले खाद्य पदार्थ (Food Should be Avoided By Kidney Patient) अपनी अच्छी सेहद के लिए हमेशा कम से कम साल में एक या दो बार कुछ ब्लड टेस्ट कराना अच्छा होता है। अगर आपको कोई बीमारी नहीं है फिर भी आप ऐसे रूटीन चेकअप करते रहे तो भविष्य में होने वाली बड़ी बीमारी से बचा जा सकता है। किडनी टेस्ट के बारे में बात की जाए तो अगर आपको ब्लड प्रेशर, मधुमेह जैसी बीमारी है तो डॉक्टर आप से यह टेस्ट करवाते है। इससे किडनी के स्वास्थ्य का पता चलता है। अगर आपको पहले से किडनी की कोई तकलीफ है तो डॉक्टर आप से यह टेस्ट हमेशा करवाते रहते है। अगर आपको हाय ब्लड प्रेशर, मधुमेह, किडनी के बीमारी का पारिवारिक इतिहास, धूम्रपान की आदत या मोटापा हो तो यह टेस्ट करना चाहिए। इसके अलावा अगर आपको पेशाब में खून नजर आना, पेट और पीठ में दर्द, पेशाब करने में परेशानी होना ऐसे लक्षण दिखाई दे रहे हो तब किडनी फंक्शन टेस्ट करना चाहिए। आपको अगर इस टेस्ट की जरूरत है
किडनी की सेहत के लिए सही डाइट | जानें किडनी रोगियों के लिए परफेक्ट आहार
किडनी की सेहत के लिए सही डाइट | जानें किडनी रोगियों के लिए परफेक्ट आहार सेहदमंद जीवन जीने के लिए एक अच्छे डाइट की आवश्यकता होती है। अगर आप किडनी की बीमारी से परेशान है तो एक अच्छी डाइट आपके स्वास्थ्य के लिए बहुत गुणकारी साबित हो सकती है। किडनी रोगियों ने अपने आहार में सही मात्रा में और एक्सपर्ट की सलाह से ही प्रोटीन, तरल पदार्थों का सेवन, पोटैशियम का सेवन करना चाहिए। किडनी रोगियों ने हरी सब्जियां, अनानास, लाल अंगूर, ब्ल्यू बेरी ऐसे पदार्थों का सेवन करना चाहिए। किडनी रोगी के लिए उचित आहार चार्ट (Best Diet Chart for Kidney Patient) अपने चयापचन के लिए आहार एक महत्वपूर्ण भूमिका बजाता है। अगर किडनी को सही सलामत रखना है, किडनी को ओर नुकसान पहुंचने से बचाना है तो एक सही आहार लेना बहुत जरूरी होता है। सही आहार से न ही किडनी के समस्या से बचा जा सकता है बल्कि उच्च रक्तचाप, मधुमेह जैसी बीमारी भी नियंत्रण में रख सकते है। किडनी रोगियों के लिए सही आहार का महत्व (Importance Of Diet for Kidney Patient) अपने स्वास्थ्य पर भारी असर न पड़े इसलिए किडनी रोगियों ने अपने खानपान का विशेष ध्यान रखना चाहिए। गलत आहार की आदतें किडनी रोगियों के लिए नुकसान दायक साबित हो सकती है। इन सब नुकसानों से बचने हेतू तथा अपने अच्छे हेल्दी लाइफस्टाइल (स्वस्थ जीवन) के हेतु किडनी रोगियों ने अपने आहार पर विशेष ध्यान देना जरूरी होता है। किडनी रोगियों के लिए डॉक्टर जो डाइट चार्ट देते है उसका उपयोग कर आप अपनी किडनी का अच्छे से ख्याल रख सकते है। इस आहार चार्ट (Diet Chart) में आपको कौनसे अन्न पदार्थों का सेवन करना चाहिए तथा कौनसे पदार्थ वर्ज करने चाहिए इसका विश्लेषण होता है। इससे सही आहार की आदतें लगाना आसान बन जाता है। किडनी रोगियों की किडनियाँ कमजोर होने के कारण उनका विशेष ध्यान रखना पड़ता है। किडनी पर ज्यादा दबाव न आते हुए आपके शरीर को सारे पोषण तत्व मिलने के लिए सही आहार की आवश्यकता होती है। किडनी विकार से ग्रस्त लोगों ने अपने आहार में गेहूं, चावल, अनार, पपीता, शिमला मिर्च, प्याज, ककड़ी, कद्दू, लौकी जैसे अन्न पदार्थों का समावेश करना चाहिए। अगर आप किडनी विकार से ग्रस्त है तो मैदा, उड़द दाल, चना, नमकीन और तैलीय, मसालेदार खाना, बेकरी प्रोडक्ट्स, शहद जैसे पदार्थों का सेवन नहीं करना चाहिए। ये पदार्थ आपकी किडनी पे ज्यादा प्रेशर डाल सकते है जिससे आपकी किडनी की कार्यक्षमता कम हो सकती है। अगर आप एक किडनी से ग्रस्त मरीज है और सिर्फ डॉक्टर ने दी गई दवा खाते है मगर खानपान का, हेल्दी खाने का, अपने आहार का ध्यान नहीं रखते तो ये आपके लिए नुकसानदेय हो सकता है। कौनसे भी बीमारी में जितनी दवा महत्वपूर्ण होती है उतना ही महत्वपूर्ण होता है उस मरीज का आहार। अगर आप डॉक्टर ने बताए गए डाइट अनुसार आहार लेते है तो आपकी जल्द से जल्द ठीक होने की संभावना बढ़ती है। इसलिए दवा जितनी जरूरी होती है उतना ही सही आहार भी जरूरी होता है ये याद रख के अपने आहार का चयन करना चाहिए। योग्य आहार लेने से रक्तचाप नियंत्रण में रहता है जिससे किडनी पे कम से कम दबाव निर्माण होता है। हाय फाइबर आहार किडनी के सूजन, बीमारी की गति कम करना और किडनी के संदर्भ में निर्माण होने वाली जटिलता को कम करता है। किडनी के लिए फायदेमंद आहार (Beneficial Diet For Kidney) किडनी अपने शरीर का खून साफ करने का काम करती है। जब शरीर में रासायनिक पदार्थ बढ़ जाते है तब किडनी की तकलीफें शुरू हो जाती है। अगर किडनी की बीमारी होते हुवे गलत आहार का सेवन किया जाए तो किडनी पे प्रेशर आ सकता है जिससे तकलीफें और बढ़ सकती है। इसलिए किडनी के लिए फायदेमंद आहार लेना बहुत जरूरी होता है। फल और सब्जियां (Fruits and Veggie): किडनी के मरीजों ने फल और हरी सब्जियां अपने आहार में समाविष्ट करना बहुत जरूरी है। अनानास, लाल अंगूर, ब्ल्यू बेरी जैसे फल तथा हरी सब्जियां, फूलगोभी, गोभी, प्याज जैसी सब्जियों को किडनी के मरीजों ने सेवन करना चाहिए। अनानास में भरपूर मात्रा में फाइबर और विटामिन सी होता है जो किडनी रोगियों के लिए जरूरी होता है। इसमें ब्रोमेलैन नामक एंजाइम होता है जो पाचन में सहायता करता है और सूजन को कम करता है। इसमें पोटैशियम की मात्रा कम होती है इसलिए अनानास किडनी मरीजों के लिए सुरक्षित होता है। लाल अंगूर में हृदय और गुर्दे के स्वास्थ्य को बढ़ावा देने के लिए फ्लेवोनोइड्स जैसे एंटीऑक्सीडेंट्स होते हैं। द्रव प्रतिधारण को कम करने में लाल अंगूर मदद करते है। एंटीऑक्सीडेंट, विटामिन सी और मैंगनीज की भरपूर मात्रा होने वाली ब्ल्यू बेरी किडनी के सूजन और ऑक्सीडेटिव क्षति से बचाने में मदद करती है। हरी सब्जियां, फूलगोभी, गोभी, प्याज जैसे सब्जियों में फाइबर की मात्रा भरपूर होती है। लो-सोडियम और प्रोटीन युक्त भोजन (Low Sodium and Protein Food) जिन लोगों को किडनी की बीमारी होती है उनके लिए लो सोडियम और प्रोटीन युक्त पदार्थ खाने की सलाह दी जाती है। अगर सोडियम और पोटैशियम की मात्रा उनके शरीर में बढ़ जाए तो किडनी को नुकसान पहुंचा सकती है। इससे बचने के लिए अंडा, कीवी, सत्तू, सोयाबीन जैसे पदार्थों का सेवन कम करना चाहिए। किडनी रोगियों के लिए परहेज वाले खाद्य पदार्थ (Food Should be Avoided By Kidney Patient) जब किसी को किडनी की बीमारी होती है तो किडनी अतिरिक्त पोटैशियम को शरीर से बाहर निकालने में असमर्थ होती है। इस वजह से किडनी की बीमारी गंभीरता से बढ़ सकती है। इसलिए किडनी के मरीजों ने कम पोटैशियम वाले पदार्थों का सेवन करना चाहिए। सब को पता है प्रोसेस्ड फूड, बेकरी प्रोडक्ट्स, ज्यादा नमक वाले पदार्थ अपने स्वास्थ्य के लिए हानिकारिक होते है। किडनी के मरीजों में रक्तचाप उच्च रहता है। रक्तचाप को नियंत्रण में रखने के लिए नमक का सेवन कम करना चाहिए। नमक में सोडियम होता है जो किडनी के लिए हानिकारिक हो सकता है। फॉस्फोरस और पोटैशियम वाले खाद्य पदार्थ जिन पदार्थों में फॉस्फोरस और पोटैशियम ज्यादा हो जैसे रागी, ज्वार, बाजरा ऐसे अनाजों में पोटैशियम की मात्रा पता लगाना मुश्किल होता है इसलिए ये अनाज किडनी के मरीजों ने वर्ज करने चाहिए। साथ
किडनी स्टोन के लक्षण: जानें कैसे पहचानें और जल्दी इलाज करें!
किडनी स्टोन के लक्षण: जानें कैसे पहचानें और जल्दी इलाज करें! Book An Apppointment किडनी स्टोन के लक्षण बहुतांश स्वरूप में दिखाई नहीं देते। गंभीर स्वरूप के किडनी स्टोन में पीड़ित व्यक्ति को गंभीर दर्द और ब्लीडिंग जैसी समस्या दिखाई देती है। किडनी स्टोन के लक्षणों में पेशाब करने में कठिनाई, पेशाब करते समय दर्द महसूस करना, जलन, पेशाब का रंग बदलना, बार बार पेशाब करने की इच्छा होना इत्यादि लक्षण दिखाई दे सकते है। किडनी स्टोन के लक्षण: कैसे पहचाने? (Kidney stone and it’s symptoms) हमारे शरीर में सारे अवयवों का एक विशेष स्थान है। उन्हीं में से एक महत्वपूर्ण अवयव मतलब हमारी किडनी! हमारी किडनी अपने शरीर का खून साफ करने का महत्वपूर्ण कार्य करती है। खून साफ करने के दौरान किडनी खून में मौजूद सभी अपशिष्ट उत्पादों और गैर जरूरी पौषक तत्वों को अलग कर के पेशाब के जरिए शरीर से बाहर निकालती है। अगर किडनी ठीक से काम न कर रही हो या खून में पोषकतत्वों की मात्रा अधिक हो जाए तो यह उत्पाद किडनी में ही जमा होने लगते है जिससे गुर्दे की पथरी की यानी किडनी स्टोन की समस्या हो सकती है। खनिज और एसिड लवण (Mineral And Acid Salts) से किडनी में बनने वाली पथरी बनती है। आमतौर पर किडनी में बनने वाली यह पथरी यानी स्टोन पेशाब के जरिए बाहर निकल जाती है लेकिन कभी कभी यह पेशाब के जरिए बाहर निकल न पाने पर ऑपरेशन का सहारा भी लेना पड़ता है। इस ब्लॉग में हम किडनी स्टोन के बारे में सारी जानकारी प्राप्त करेंगे। किडनी स्टोन क्या होता है? (What is kidney stone) एक कठोर वस्तु की तरह यह पथरी यानी किडनी स्टोन होता है। जब पेशाब में उपस्थित रासायनिक पदार्थों की सांद्रता उनके निश्चित स्तर से अधिक हो जाती हैं यानी तरल पदार्थों से अधिक रासायनिक पदार्थ बढ़ जाते है तब किडनी स्टोन की समस्या निर्माण होती है। यह स्टोन का आकर हर व्यक्ति के शरीर में अलग अलग हो सकता है। यह एकदम छोटा या इतना बड़ा भी हो सकता है जिससे किडनी के अंदर की सारी खोखली जगह भर जाती है। किडनी स्टोन किडनी में ही बनता है मगर वह यूरिनरी ट्रैक के अन्य स्थानों पर भी जा सकता है। कभी कभी यह स्टोन मूत्रवाहिनी यानी किडनी और मूत्राशय को जोड़ने वाली नली में फंस जाता है। जिससे मूत्र विसर्जन में बाधा उत्पन्न होती है। अगर किडनी स्टोन का आकर छोटा हो तो वह मूत्रवाहिनी के जरिए मूत्राशय और फिर पेशाब के जरिए शरीर के बाहर निकल जाता है। मगर मूत्रवाहिनी में फंसा किडनी स्टोन पीड़ित व्यक्ति को बहुत कष्ट देता है। लंबे समय तक अगर यह पथरी मूत्र वाहिनी में फंसी रहे तो शरीर को बहुत नुकसान पहुंचा सकती है। गुर्दे की पथरी या किडनी स्टोन के पाँच प्रकार होते है। एक कठोर वस्तु की तरह यह पथरी यानी किडनी स्टोन होता है। जब पेशाब में उपस्थित रासायनिक पदार्थों की सांद्रता उनके निश्चित स्तर से अधिक हो जाती हैं यानी तरल पदार्थों से अधिक रासायनिक पदार्थ बढ़ जाते है तब किडनी स्टोन की समस्या निर्माण होती है। यह स्टोन का आकर हर व्यक्ति के शरीर में अलग अलग हो सकता है। यह एकदम छोटा या इतना बड़ा भी हो सकता है जिससे किडनी के अंदर की सारी खोखली जगह भर जाती है। किडनी स्टोन किडनी में ही बनता है मगर वह यूरिनरी ट्रैक के अन्य स्थानों पर भी जा सकता है। कभी कभी यह स्टोन मूत्रवाहिनी यानी किडनी और मूत्राशय को जोड़ने वाली नली में फंस जाता है। जिससे मूत्र विसर्जन में बाधा उत्पन्न होती है। अगर किडनी स्टोन का आकर छोटा हो तो वह मूत्रवाहिनी के जरिए मूत्राशय और फिर पेशाब के जरिए शरीर के बाहर निकल जाता है। मगर मूत्रवाहिनी में फंसा किडनी स्टोन पीड़ित व्यक्ति को बहुत कष्ट देता है। लंबे समय तक अगर यह पथरी मूत्र वाहिनी में फंसी रहे तो शरीर को बहुत नुकसान पहुंचा सकती है। १. कैल्शियम स्टोन : कैल्शियम ऑक्सालेट और कभी-कभी कैल्शियम फॉस्फेट या मैलेट रसायन शामिल होने से बनने वाला यह कैल्शियम स्टोन किडनी स्टोन का एक सामान्य प्रकार है। इस प्रकार से पीड़ित व्यक्ति को डॉक्टर टमाटर, चॉकलेट, नट्स और पालक जैसे उच्च ऑक्सालेट वाले खाद्य पदार्थों का सेवन कम करने की सलाह देते है। लेकिन इसका मतलब यह नहीं होता कि आप दैनंदिन जीवन में कैल्शियम की मात्रा बहुत ही कम कर दें। न्यूनतम स्तर से कम कैल्शियम की मात्रा भी कैल्शियम स्टोन होने का कारण बन सकती है। 2. यूरिक एसिड: यह किडनी स्टोन अधिकतर पुरुषों में पाया जाता है। मधुमेह, गाउट, मोटापा और अन्य मेटाबॉलिक सिंड्रोम से पीड़ित व्यक्तियों में यह स्टोन की समस्या दिखाई देती है। जब पेशाब अत्यधिक अम्लीय हो जाता है या मूत्र की मात्रा बहुत कम हो जाती है और व्यक्ति के खून में यूरिक एसिड की मात्रा अधिक हो जाती है तब यह स्टोन की समस्या पाई जाती है। प्यूरीन युक्त खाद्य पदार्थों के ज़्यादा सेवन से यानी मछली, मांस और शेलफिश जैसे पदार्थोसे यूरिक एसिड की मात्रा बढ़ने के कारण भी स्टोन हो सकता है। ३. स्ट्रुवाइट यह किडनी स्टोन पुरुषों की तुलना में महिलाओं में अधिक पाया जाता है। दूसरे किसी प्रकार के किडनी स्टोन के तुलन में यह आकर में बड़ा होता है और मूत्र मार्ग में रुकावट पैदा करता है। ४. सिस्टीन: यह किडनी स्टोन का एक बहुत दुर्लभ प्रकार है। यह प्रकार सिस्टिनुरिया नामक आनुवंशिक विकार वाले व्यक्तियों में उत्पन्न होता है। ५. दवाई के वजह से बनने वाला स्टोन: इंडिनवीर, एसाइक्लोविर आदि जैसे दवाई के वजह से भी किडनी में स्टोन की समस्या उत्पन्न हो सकती है। किडनी स्टोन के मुख्य कारण (Causes of Kidney stone) आजकल की बदलने वाली जीवनशैली किडनी स्टोन का एक प्रमुख कारण है। अस्वास्थ्य पूर्ण जीवनशैली किडनी स्टोन होने को बढ़ावा देती है। इन कारणों में से कुछ कारण इस तरह है: खाने पीने की आदतें और किडनी स्टोन: खाना हमारे जीवनशैली का एक महत्वपूर्ण भाग है। हम जिस प्रकार का अन्न सेवन करते है उसपर हमारी सेहद निर्भर करती है। कम पानी पीना, जरूरत से ज्यादा प्रोटीन का सेवन करना, शुगर का ज्यादा सेवन, वजन का बढ़ना, कैल्शियम की दवा का ज्यादा सेवन इस वजह